1/“เวทย์มนตร์คาถา, อาจเป็นความรู้สึกแรกเริ่มดั้งเดิมที่สุดของมนุษย์, เป็นประสบการณ์แห่งการดำรงอยู่ในโลกที่สร้างขึ้นมาจากความรู้และปัญญาอันหลากหลาย, การหยั่งรู้สัญชาตญาณอันมาจากการรับรู้เป็นรูปแบบหนึ่งของประสบการณ์, การดำรงอยู่ด้วยการคาดคะเนและผัสสะ, แม้ว่าความรู้สึกนั้นจะต่างไปจากความรู้สึกของเราเอง” – David Abram
———
เมื่อตอนที่ฉันเป็นเด็ก มีบางคืนที่พิเศษกว่าคืนอื่นๆ พ่อกับแม่จะอนุญาตให้ฉันและพี่สาวนอนดึกกว่าปกติ เพื่อพาเราไปเยี่ยมเยียนญาติพี่น้อง ทานข้าวนอกบ้าน และระหว่างทางที่เรากลับบ้าน เราก็ได้มองเห็นประกายพวยพุ่งของของลาวาจากระยะไกล จุดที่เราจะมองเห็นได้ชัดเจนและชอบที่สุด คือ บนถนน, ใกล้แม่น้ำ, ใกล้กับทุ่งนา และบนเนินเขา ราวกับว่าเป็นการเล่นกับอันตรายจากระยะที่ปลอดภัย ในช่วงเวลาเป็นเด็กเราไม่ได้มีความกังวลกับอันตรายของภูเขาไฟเลยแม้แต่น้อย พ่อของเรา ซึ่งเสียชีวิตไปแล้วเคยกล่าวว่า ตราบใดที่ลาวายัง ภูเขาไฟก็ยังไม่ถูกปิดกั้น ดังนั้นจึงยังไม่เป็นอันตรายใดๆ มันอาจเป็นคำพูดราวกับไร้เดียงสาแต่เราก็เชื่อสิ่งที่สิ่งที่บอกพ่อกับเรา สำหรับพวกเราในช่วงเวลานั้นการเห็นเถ้าถ่านของลาวาม้วนตัวอย่างช้าๆ ชวนให้รู้สึกตื่นเต้นราวกับกำลังดูการแสดงของพลุไฟ เราจ้องมองความงดงามของภูเขาไฟเพียงชั่วขณะหนึ่ง น้องสาวของฉันมักจะนั่งบนไหล่ของพ่อเพื่อมองเห็นได้ชัดขึ้น ส่วนฉันนั่งอยู่บนรถเข็นเด็ก แม่ของเรามักจะบอกกับพวกเราเสมอว่าอย่าชี้นิ้วไปที่ภูเขาไฟ เพราะว่าเป็นสิ่งที่ไม่สุภาพ เธอบอกว่า “การชี้นิ้วไปที่ภูเขาไฟไม่สุภาพ เหมือนกับการที่เราชี้นิ้วไปที่คุณปู่”
ฉันพบเห็นการระเบิดของภูเขาไฟครั้งแรกตอนฉันอายุ 8 ขวบ ในวันธรรมดาวันหนึ่งของปี 1994 เราอยู่ในห้องเรียนตอนที่ครูใหญ่เดินเข้ามาในห้องแล้วบอกคุณครูอย่างสุขุมแต่หนักแน่นจริงจังว่า “คุณปู่กำลังไอ ทุกคนควรรีบกลับบ้าน” ครูก็ไม่อยากให้โกลาหลเช่นกันจึงบอกกับนักเรียนทุกคนว่า “เด็ก ๆ โรงเรียนเลิกแล้ว ทุกคนควรกลับบ้านอย่างระมัดระวัง และให้ตรงกลับไปหาพ่อแม่อย่างเร็วที่สุดที่สุดเท่าที่จะทำได้” ฉันเดินกลับบ้านพร้อมกับเพื่อน 4 คนที่บ้านอยู่ใกล้กัน ระหว่างทางนั้นฉันมีคำถามสงสัยมากมาย พวกเรามองเห็นทวยเถ้าถ่านสีเข้มพุ่งขึ้นมาจากภูเขาไฟ บนถนนเต็มไปด้วยผู้คนจำนวนมาก เพื่อนบ้านจับกลุ่มกันด้วยสีหน้ากังวล ป้าของฉันจับมือน้องสาวฉันด้วยมือข้างหนึ่ง ส่วนมืออีกข้างก็อุ้มน้องสาวที่เพิ่งเกิด ฉันทนไม่ได้อีกต่อไปจึงถามออกไปว่า ใครคือคุณปู่ที่กำลังไอ? เขม่าควันสีเทาเข้มที่ปกคลุมไปทั่วหมู่บ้านของเราคืออะไร? ทำไมผู้คนดูตระหนกตกใจ ? มีอะไรเกิดขึ้น?
ป้าของฉัน ซึ่งเป็นนักเล่าเรื่อง บอกให้เรานั่งลงและเล่าด้วยเสียงเบาๆ ว่า “ป้าจะเล่าเรื่องความลับของครอบครัวของเราให้ฟัง และเราจะต้องเก็บเรื่องราวเหล่านี้ไว้ในใจของเราเสมอในช่วงเวลาเช่นนี้ ในภูเขาไฟ มีอาณาจักรที่ซึ่งบรรพบุรุษของเราได้อาศัยอยู่ พวกเราในฐานะที่เป็นชาวบ้านก็เป็นเหลนของภูเขาไฟ ดังนั้น เราจึงควรเคารพภูเขาไฟในทางกลับกันภูเขาไฟก็จะปกป้องเรา ถ้าปู่ของเราไอ หมายถึงมีการก่อสร้างเกิดขึ้นที่อาณาจักร พวกเราก็ควรจะหลีกทางให้ฉันคิดว่าฉันคงเรียนรู้นิทานเตือนใจลแะประเพณีต่างๆ ได้ทั้งวัน แต่เสียงของป้าก็ถูกขัดจังหวะด้วยรถและรถพยาบาลที่พาผู้บาดเจ็บมาจากทางตอนเหนือของหมู่บ้าน ในทางตรงข้าม นักท่องเที่ยวหลายคนตัดสินใจที่เดินขึ้นไปที่สูงเพื่อที่มองเห็นการหลากของหินชิ้นภูเขาไฟได้ชัดขึ้น (pyroclastic cloud) แทนที่จะ “หลีกทางให้” นั่นเป็นช่วงเวลาเดียวกันที่ลมพัดมาโดนพวกเขาและพาธุลีหลาก (nuée ardente) มาด้วย ชาวบ้านเรียธุลีหลากนี้ว่า “wedhus gembel’ หรือ “ขนแกะที่เป็นลอน” ในสัปดาห์ถัดไปทั้งหมู่บ้านถูกอพยพไปอยู่ในพื้นที่ปลอดภัย ในหลายสัปดาห์ต่อจากนั้น พ่อของเรากับพร้อมกับผู้ชายในหมู่บ้านพากันลาดตะเวนตรวจตราในเวลากลางคืน หรือผู้กลุ่มเฝ้าระวังในเวลากลางคืน ซึ่งเป็นระบบป้องกันของชุมชน โดยใช้รหัสและเสียงของกลองสลิทหรือกลองกรีดเป็นเสียงเตือน หากไม่มีเสียงกลองสลิท ดังขึ้น ชาวบ้านก็จะสามารถนอนหลับพักผ่อนได้อย่างสงบใจในบ้านของพวกเขา
หลังจากผ่านประสบการณ์การปะทุของภูเขาไฟเมราปีเป็นครั้งแรก ฉันเรียนรู้ว่าภูเขาไฟและทุกสิ่งทุกอย่างที่อยู่ล้อมรอบตัวเราล้วนแต่เป็นสิ่งมีชีวิตด้วยกันทั้งนั้น หินทุกก้อน, ก้อนกรวดทุกชิ้น, ต้นไม้, สัตว์ต่างๆ, ภูเขา, แม่น้ำ, สายฝน ธรรมชาติและสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ล้วนแต่มีจิตวิญญาณ มีองค์ความรู้และมีพลัง ผู้คนที่อาศัยอยู่รอบภูเขาไฟเชื่อว่าพวกเราแบ่งปันพื้นที่อาศัย ไม่เฉพาะเพียงกับสัตว์และพืชนานาชนิด หากยังรวมไปถึงเหล่าวิญญาณของบรรพบุรุษ, เทพเทวดา, สิ่งมีชีวิตเหนือธรรมชาติ, และผู้คุ้มครองธรรมชาติ การอาศัยอยู่ร่วมกันจึงสำคัญที่การเคารพและปกป้องสิ่งที่มองเห็นและสิ่งที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า เพื่อรักษาความสมดุลและต่างตอบแทนกัน ภูมิปัญญาด้านระบบนิเวศปรากฏอยู่ในพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ ยังคงบริสุทธิ์และได้รับการปกป้องดูแล หลังจากวันนั้น นิทานก่อนนอนของพวกเราก็เพิ่มจำนวนและมีความหลากหลายขึ้นตั้งแต่นิทานของ ฮันส์ คริสเตียน แอนเดอร์เซน (Hans Christian Andersen), อีนิด ไบลตัน (Enid Blyton) ไปจนถึงเรื่องเล่าปากเปล่าเกี่ยวกับตำนานของอาณาจักรภูเขาไฟเมราปี และตำนานของ “Bahureksa” ผู้มีอำนาจสูงสุดแห่งภูเขาเมราปี
พวกเราฟังเรื่องราวที่พ่อแม่เล่าให้ฟังอย่างตื่นเต้น ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของเหล่าสัตว์ต่างๆ ที่เป็นของ Bahureksa ซึ่งอาศัยอยู่ในภูเขาเมราปี ตั้งแต่ปลาที่ส่องแสง, เหล่ากบที่เป็นดั่งทหารผู้พิทักษ์, สัตว์ถือว่ามีความศักดิ์สิทธิ์กว่าสัตว์อื่น เช่น ม้าป่าที่อาศัยที่ Patuk Alap-Alap, เสือขาวที่อาศัยใน Hutan Blumbang (“Hutan” คือป่าอยู่ในบริเวณชายขอบระหว่างตำนานปรัมปราและความจริง) ในความเป็นจริง เสือขาวไม่ได้เป็นสัตว์พื้นถิ่นของเกาะชวา เสือขาวแห่งภูเขาเมราปีเป็นสิ่งมีชีวิตในตำนานที่เชื่อถือกันว่าเป็นวิญญาณที่ช่วยคุ้มครองบรรพบุรุษของชาวบ้านที่อยู่ภายใต้ภูเขาเมราปี คนบางคนที่เคยพบกับเสือขาวเล่าว่าเสือขาวปรากฏตัวเพื่อเตือนนักเดินป่าและมีข้อห้ามมิให้มีการจับหรือฆ่าเสือขาว หากนักเดินป่าพบกับเสือขาวระหว่างทางที่กำลังเดินอยู่ นักเดินป่าจำเป็นต้องเดินกลับไปยังทางเดิมที่เดินมา, เปลี่ยนเส้นทาง หรือควรเดินทางกลับบ้าน มิอย่างนั้นอาจจะประสบกับสิ่งที่ไม่ดีหรืออาจพบกับอันตรายได้
ในขณะเดียวกัน สัตว์อื่นๆ ที่ไม่ได้เป็นสัตว์ในตำนานที่เป็นของผู้มีอำนาจในภูเขาเมราปีมีบทบาทสำคัญในการส่งสัญญาณเตือนในเบื้องต้นเมื่อภูเขาไฟเมราปีปะทุขึ้นก่อนจะมีการระเบิดของภูเขาไฟ สัตว์ป่าที่ซ่อนตัวอยู่จะปรากฏตัวและเข้ามาในหมู่บ้าน ตามความเชื่อของพื้นถิ่น Bahureksa ส่งสัตว์เหล่านี้มาที่หมู่บ้านเพื่อเตือนและบอกผู้คนว่าถึงเวลาเตรียมตัวและอพยพเพราะว่าการระเบิดกำลังจะเกิดขึ้นในไม่ช้า นอกจากนี้ พฤติกรรมแปลกๆ ของสัตว์ถือเป็นการเตือนว่าจะมีภัยพิบัติเกิดขึ้น ไม่เพียงเฉพาะกับภูเขาเมราปี หลังฐานจากเรื่องเล่าที่มาจากในหลายๆ พื้นที่ในโลกที่บอกเล่าถึงเรื่องราวการอพยพของสัตว์นานาชนิดก่อนที่จะเกิดภัยธรรมชาติ ไม่ว่าจะเป็นแผ่นดินไหว, สึนามิ, พายุ, หรือการระเบิดของภูเขาไฟ แม้ว่านักวิทยาศาสตร์บางคนอาจจะยังไม่เชื่อเกี่ยวกับการเตือนภัยนี้ กระนั้น โดยทั่วไปแล้วสัตว์มีสัญชาตญาณสูงสามารถรู้สึกถึงการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมรอบตัวได้แม้มีการเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อย เรียกว่าเป็นความสามารถที่จะรู้สึกถึงการส่งสัญญาณทางกายภาพ/ธรณีฟิสิกส์ก่อนมนุษย์ พฤติกรรมแปลกๆ ของสัตว์ในฐานะที่เป็นระบบการเตือนภัยในระยะแรกเป็นส่วนหนึ่งขององค์ความรู้พื้นถิ่นที่ส่งผ่านจากรุ่นสู่รุ่นเพื่อใช้ในการอ่านสัญญาณการระเบิดในเบื้องต้น การผ่านวงจรของการปะทุของภูเขาไฟทำให้ชาวบ้านมีความทรงจำผ่าน ผัสสะต่าง ทั้งความรู้สึกถึงความร้อนที่เกิดขึ้นมาจากการเพิ่มสูงขี้นของอุณหภูมิอย่างกระทันหัน, การได้ยินเสียงหินที่กลิ้งดังก้องจากระยะไกล, และความรู้สึกเหมือนมีหนามทิ่มแทงที่ผิวหนังเมื่อเถ้าถ่านเริ่มตกลงมาจากการเกิดธรณีหลาก
ในระบบความเชื่อพื้นถิ่นของชาวชวา มีกระบวนการเรียนรู้ที่รู้จักกันว่า “niteni, niroake, nambahi” ประการแรก คำว่า “niteni” หมายถึงการสังเกต (หรือ ‘ilmu titen’ ซึ่งเป็นความเชื่อดั้งเดิมของชาวชวาที่อยู่บนฐานคิดแบบวิทยาศาสตร์อันเกี่ยวข้องกับความรู้สึกในเชิงผัสสะต่อสัญญาณเตือนภัยทางธรรมชาติ, ทักษะต่างๆ และการสังเกตในการอ่านปรากฏการณ์ธรรมชาติเพื่อคาดการณ์ภัยพิบัติ คำที่สอง “niroake” หมายถึง การจำลอง (ขั้นตอนต่อไปที่จำเป็นต้องทำเพื่อกระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงหลังจากสังเกตุการณ์) คำที่สาม “nambahi” หมายถึง การเพิ่มคุณค่า (ความพยายามเพื่อให้แน่ใจว่าเวลาและบริบทในการตอบสนองต่อเหตุการณ์ตามธรรมชาติ ตามที่สังเกตุ, เข้าใจ และควบคุมผ่านสองขั้นก่อนหน้า) ความรู้นี้ได้รับการส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่นผ่านคติชาวบ้าน, นิทานก่อนนอน, และเกร็ดเล็กเกร็ดน้อยหรือเรื่องราวสั้น ๆ เรื่องราวเหล่านี้ต่างเล่าถึงความศักดิ์สิทธิ์ของป่าและพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์อื่นๆ เช่น แม่น้ำและหน้าผาที่ห้ามมิให้ผู้คนตัดต้นไม้หรือหญ้า รวมถึงห้ามมิให้หยิบหรือเคลื่อนย้ายสิ่งใดก็ก็ตามจากที่ของมัน หรือทำให้ป่าแปดเปื้อนในทางใดทางหนึ่ง สิ่งเหล่านี้ทำให้ฉันตั้งคำถามว่า ตำนานปรัมปรา, เรื่องเล่า, และอำนาจเหนือธรรมชาติน่าจะเป็นวิธีการที่ผู้คนในอดีตสื่อถึง “เหตุผล” และ “ความรู้” ก่อนที่ความคิดในลักษณะนี้จะถูกจัดประเภทในฐานะที่เป็น “สากล” หรือ “วิทยาศาสตร์”
2/
ฉันพบกับ Mbah Maridjan ครั้งแรกในปี 2004 พร้อมกับกลุ่มนักอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมท้องถิ่น ระหว่างทางที่ยังหมู่บ้าน Kinahrejo จะต้องผ่านประตู ซึ่งปัจจุบันเป็นประตูทางเข้าที่นักท่องเที่ยวต้องจ่ายค่าเข้าไปยังพื้นที่ การเข้าสู่ประตูนี้ให้ความรู้สึกเหมือนการเข้าสู่หมู่บ้านศักดิ์สิทธิ์ที่อยู่ต่างช่วงเวลากับเรา ทันทีรถวิ่งเข้าไปถนนมีขนาดแคบลงและต้นไม้สูงขึ้น ในเวลาที่เรามองไปยังเส้นทางข้างหน้า การมองเห็นที่จำกัดลงทำให้เราทิ้งความเร่งรีบของเมืองไว้เบื้องหลัง ทั้งภาพโฆษณาปริมาณมาก, มลพิษทางอากาศ, และร่องรอยอื่นๆ ของชีวิตในเมือง ประสบการณ์นี้ทำให้รู้สึกราวกับว่าเรากำลังถูกโอบล้อมด้วยพลังอำนาจที่ทั้งให้ความรู้สึกได้รับการทนุถนอมและได้รับปกป้อง กระทั่งไปจนสุดถนนนั้นเองคือที่พำนักของ Mbah Maridjan
Mbah Maridjan มีชีวิตอย่างถ่อมตนรายล้อมไปด้วยชาวบ้านในความดูแลของเขา เขาไม่ได้ปกป้องดูแลเฉพาะภูเขาเมราปี หากยังรวมไปถึง “ธรรมชาติ” จะไม่มีการขายอะไรก็ตามใน Kinahrejo ทั้งเพื่อการท่องเที่ยวและเพื่อการขายทรัพยากรธรรมชาติสำหรับอุตหกรรมที่ใช้ทรัพยากรธรรมเป็นวัตถุดิบ ฉันจำคำบอกเล่าเก่าแก่ของชวาได้ดีว่า “Adoh ratu cedhak watu” หรือ “ไกลจากกษัตริย์, ใกล้ก้อนหิน” ทำให้เรามองเห็นภาพระยะห่างในเชิงภูมิศาสตร์ระหว่างศูนย์กลางการปกครอง (อาณาจักร) กับภูเขา ที่ซึ่งผู้คนเรียนรู้จากชีวิตและธรรมชาติ (ด้วยการทำความเข้าใจความสัมพันธ์แบบพึ่งพากันระหว่างมนุษย์และสิ่งมีชีวิตอื่นๆ มากไปกว่าการให้ความสำคัญกับสถิติ, นโยบายของรัฐ, และเทคโนโลยีที่ใช้ในการสื่อความจริง) Mbah Maridjan เชื่อว่ามนุษย์มีอิสระภาพในการแสดงความคิดเห็นที่แตกต่างกันตามสิ่งที่พวกเขาเรียนรู้มา เขาเชื่อว่าไม่มีความรู้ใดที่เหนือว่าความรู้อื่นใด ในทางกลับกันความรู้ต่างมีคุณค่าต่อกันและกัน หนึ่งในคำพูดของเขาที่มีชื่อเสียงมาก คือ “ฉันเป็นคนเขลาคนหนึ่ง, ดังนั้นเขาจึงมีความสุขกับสิ่งที่เขามี คนฉลาดคงต้องการสิ่งต่างๆ มากกว่านี้ และในฐานะชาวบ้านที่ไม่รู้หนังสือ ฉันพยายามขัดเกลาผัสสะ ความเข้าใจเกี่ยวกับสิ่งต่างๆ และเรียนรู้การมีชีวิต ฉันพยายามที่จะไม่มีชีวิตเพียงเพราะหายใจอยู่ แต่ใช้ชีวิตอย่างมีความหมาย”.
ภายใต้สถานะนี้ เขาไม่ปฏิเสธต่อความเชื่อของเขาที่ว่าธรรมชาติจะเป็นผู้ให้และคุ้มครองเราให้ปลอดภัยตราบใดที่เราปกป้องธรรมชาติด้วย กล่าวได้ว่า Mbah Maridjan เป็นนักอนุรักษ์ธรรมชาติที่ปกป้องหมู่บ้านจากอุตสาหกรรมบ่อทรายในปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากการใช้เครื่องจักรขนาดใหญ่และโครงการพัฒนาของรัฐที่เข้ามาทำลายสภาพแวดล้อมของท้องถิ่น ด้วยความเชื่อเช่นนี้จึงทำให้เขามีความขัดแย้งกับรัฐบาลอินโดนีเซียในหลายครั้ง ข้อตกลงที่โด่งดังที่สุดมาจากกรณีระหว่างเขากับสุลต่านแห่งยอร์คยาการ์ต้าในปี 2006 เนื่องจากเขาไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของรัฐบาลที่สั่งให้มีการอพยพออกจากพื้นที่ในช่วงเวลาที่ภูเขาไฟเมราปีกำลังประทุ เนื่องจากเขาเชื่อว่าเป็นหน้าที่ของเขาที่เขาต้องดูแลความปลอดภัยของภูเขา และจากสัญชาตญาณของเขาที่บอกว่ายังไม่ถึงเวลาที่ต้องอพยพ หลังเหตุการณ์นี้ทำให้เขากลายเป็นบุคคลที่มีชื่อเสียงมาก สุลต่านแห่งยอร์คยาการ์ต้าไม่พอใจที่เขาไม่ทำตามคำสั่งจนต้องไปที่หมู่บ้านเพื่อพูดคุยกับเขา เขากล่าวว่าเขาเชื่อฟังคำสั่งของสุลต่านในฐานะกษัตริย์เท่านั้น ควรจะกล่าวด้วยว่า ยอร์คยาการ์ต้าเป็นภูมิภาคพิเศษที่ยอมรับความเป็นสุลต่านทั้งในฐานะของกษัตริย์และผู้ว่าราชการจังหวัด ในครั้งนั้น Mbah Maridjan ถือว่าคำสั่งที่ออกมานั้นมาจากสุลต่านในฐานะที่เป็นผู้ว่าราชการจังหวัดไม่ใช่คำสั่งของกษัตริย์ ด้วยสถานะของการเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดจึงมักฟังข้อมูลหลักฐานจากวิทยาศาสตร์ ในขณะที่หากเป็นกษัตริย์น่าจะมองเห็นสัญญะจากธรรมชาติ ในท้ายที่สุด นิมิตของ Mbah Maridjan ก็เป็นจริง หลังการระเบิดเกิดขึ้นไม่ได้มีระดับที่รุนแรงและก่อให้เกิดความเสียไม่มากนัก ในขณะที่ทุกคนพุ่งความสนใจไปที่ภูเขาไฟและทางตอนเหนือของยอร์คยาการ์ต้า ทางตอนใต้ของยอร์คยาการ์ต้ากลับมีแผ่นดินไหวขนาด 5.9 ริกเตอร์ทำลายผู้คนกว่า 3,000 คนในช่วงเวลาเพียง 57 วินาที ผู้คนที่อยู่ภายใต้ภูเขาเมราปีรอดชีวิต Mbah Maridjan ได้รับการยกย่องในฐานะที่เป็นวีระบุรุและในฐานะผู้ต่อต้านที่กล้ายืนกรานต่อรัฐบาล ข่าวลือเกี่ยวกับพลังอำนาจของเขาแพร่กระจายออกไปจำนวนมาก ทั้งเรื่องราวที่เขาสามารถเดินเท้าเปล่าขณะที่ลาวากำลังไหลได้, การที่เขาสามารถตัวคนที่หลงทางในภูเขาเมราปีได้เสมอ, การที่เขาสามารถเดินทางจากบ้านเขาของกับพระราชวังของสุลต่าน
ได้อย่างรวดเร็วทั้งที่มีระยะทางห่างกันถึง 30 กิโลเมตร, รวมไปถึงการที่เขาสามารถอ่านสัญญะจากธรรมชาติได้อย่างแม่นยำกว่าใคร บรรดานักปีนเขา, ชาวบ้าน, และผู้คนที่รู้จักเขาดีตื่นเต้นที่ได้แบ่งปันเรื่องเล่าเกี่ยวกับพลังอำนาจของเขา อย่างไรก็ตาม สื่อมวลชนที่เข้ามาทำข่าวกลับลดทอนเรื่องราวของเขาให้เป็นเพียงแค่เรื่องของคนที่ต่อต้านอำนาจรัฐ อันเป็การมองข้ามความรู้อันหยั่งรากลึกที่สั่งสมมานานหลายปีของเขา การมีชื่อเสียงราวกับไฟสปอต์ไลท์ที่ส่องมาที่ตัวเขาเป็นสิ่งที่ตรงข้ามกับความต้องการของเขา หลังจากนั้นไม่นาน ชาวบ้านรวมตัวกันที่หน้าประตูทางเข้าหมู่บ้าน เพื่อป้องกันไม่ให้สื่อ, แฟนคลับ, นักแสวงหาโอกาส, หรือคนแปลกหน้าสามารถเข้าถึงเขาได้ เขาเองก็พยายามซ่อนตัวจากสื่อ ชื่อเสียงเป็นอันตรายและกัดกินตัวเขาเองจากข้างใน ภาพรอยยิ้มอันอบอุ่นและสายตาที่ส่องประกายหมองหม่นลง
ไม่นานหลังจากนั้นภูเขาเมราปีระเบิดครั้งใหญ่ในปี 2010 และพรากชีวิตของเขาไป พลังอำนาจของเขาก็ค่อยๆ เลือนหายไป การจากไปของเขาได้เป็นจุดสิ้นสุดของยุคสมัย หลังจากที่เขาจากการจาก อำนาจอันศักดิ์สิทธิ์ที่เคยอยู่ล้อมรอบหมู่บ้านที่ไม่ขายอะไร แปรเปลี่ยนการขายทุกสิ่งทุกสิ่งอย่างที่สามารถขายได้ Elizabeth Inandiak, นักเขียนและเพื่อนที่ดีของ Mbah Maridjan กล่าวถึงสถานการณ์ที่เกิดขึ้นในหนังสือของเธอที่ชื่อว่า ‘Babad Ngalor Ngidul’ ไว้ว่า หลังจากที่เถ้าถ่านบริสุทธิ์ พื้นแผ่นดินของ Kinahrejo เต็มไปด้วยขยะพลาสติก ทำให้ต้นไม้ขาดอากาศหายใจ เรียกได้ว่าเป็นหายนะ จากหมู่บ้านศักดิสิทธิ์ที่อยู่ภายใต้ภูเขาเมรปีกลายมาเป็นตลาดขนาดใหญ่ ขณะเดียวกันภูเขาไฟก็กลายมาเป็นสินค้าหลัก .
3/“การนิยามว่าภาษาคืออะไรมักกล่าวว่า ภาษาคือสิ่งที่เลียนแบบความอยากรู้ สื่อเดียวที่เราสามารถใช้นิยามภาษาได้ก็คือภาษาในตัวมันเอง อาจจะดีที่สุดที่เราจะไม่กำหนดกฎเกณฑ์ของภาษา และความรู้ก็จะถูกเปิดกว้างออกไปอย่างลึกลับ”
———
ในขณะที่ฉันกำลังเขียนเรื่องราวเหล่านี้ในปี 2021 ภูเขากำลังส่งเสียงร้องกึกก้อง การปะทุของภูเขาไฟเมราปีทำให้ทำวิจัยและการเดินทางของเราต้องสิ้นุสุดลง สถานะของภูเขาไฟได้ยกระดับความรุนแรงอยู่ในระดับ 3 จาก 5 ซึ่งเป็นความรุนแรงสูงสุดในวันที่ 5 พฤศจิกายน 2020 หลังจากนั้นวันที่ 23 พฤศจิกายนก็มีข่าวว่าครอบครัวเสือดาวชวาเข้ามาป่วนเปี้ยนบนถนนใกล้กับหมู่บ้าน สิ่งนี้เป็นสิ่งที่ผู้คนเชื่อกันว่าเป็นการบ่งบอกได้ว่าภูเขาไฟใกล้จะปะทุขึ้นมาแล้ว ศูนย์วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีภัยพิบัติทางธรณีวิทยายอรก์ยาการ์ตา หรือ บีพีพีทีเคจี (BPPTKG) ประกาศให้ผู้คนอยู่ในความสงบ ทั้งยังเน้นว่าการปรากฏตัวของสัตว์ป่าในหมู่บ้านไม่ได้บ่งบอกถึงอันตรายใดๆ ทั้งยังประกาศว่ารอยเท้าของเสือดาวชวาที่พบในหมู่บ้านอาจเป็นแค่รอยเท้าของสุนัขเท่านั้น ไม่ได้สื่อถึงการเตือนภัยใดๆ
ในทางกลับกัน ผู้คนในหมู่บ้านตรียมหัวรถไปทางใต้, หนังสือพิมพ์เก่าถูกขยำเพื่อนำมาใช้ในการกันลมเข้าบ้านเพื่อลดทอนความรุนแรงหากว่ามีเถ้าธุลีของภูเขาไฟแพร่กระจายในวงกว้าง ช่วงเวลากลางคือเหล่าผู้ชายในหมู่บ้านมารวมตัวรอบกองไฟเพื่อเฝ้าระวัง การเฝ้าระวังภูเขาไฟในลักษณะนี้สะท้อนให้เห็นว่าข้อมูลทางวิทยาศาสตร์น่าจะมีความผิดพลาดบางอย่าง หลังจากหลายปีผ่านไป ผู้คนในหมู่บ้านยังทำตามสิ่งที่ควรทำเมื่อมีการปะทุของภูเขาไฟ ต่างกันตรงนี้เสียงและการดูวิดีโอถ่ายทอดสด ไม่มีเสียงวิทยุสื่อสารแบบมือถือและการเฝ้ากะที่สถานีวิทยุแบบเดียวกับที่เคยทำก่อนปี 2010 ตอนนี้ผู้ติดตามดูภูเขาไฟผ่านการถ่ายทอดสดทั้งอย่างเป็นทางการและไม่เป้นทางการจากยูทูปและช่องทางสื่อสารอื่นๆ ในหลากหลายมุม ทั้งยังสามารถเข้าถึงได้จากทั่วโลก ผู้คนนับหมื่นคนที่เฝ้าดูการถ่ายทอดสดนี้ตลอดเวลาทั้งกลางวันและกลางคืน ช่องแชทสำหรับพูดคุยที่อยู่ข้างกันก็มักจะยุ่งอยู่เสมอ ทั้งแสดงความเห็นเกี่ยวกับการเคลื่อนไหวของภูเขาไฟ ขณะเดียวกันก็วิเคราะห์สถานการณ์ต่างไปๆ ด้วยราวกับคอลัมน์ซุบซิบข่าวดาราดัง
การถ่ายทอดสดของภูเขาไฟเมราปีจากห้องนั่งเล่นหนึ่ง, ภาพถ่ายโดย Granita Elsara. ฉันสงสัยว่าคุณปู่ภูเขาไฟของเราจะคิดอย่างไรกับสิ่งที่เกิดขึ้นนี้ เมื่อกาลหนึ่งนานมาแล้วที่นี้การจ้องมองหรือชี้นิ้วไปที่ภูเขาไฟถือว่าเป็นสิ่งที่ไม่ควรทำ ในช่วงเวลาที่พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ยังคงเป็นพื้นที่ลี้ลับ ปัจจุบันแม้กระทั่งตลาดหรือแหล่งพบปะซึ่งเป็นพื้นที่รวมตัวกันของภูติผีต่างๆ ก็ได้รับการถ่ายทอดสด 24 ชั่วโมงต่อวัน, 7 วันต่อสัปดาห์, นักวิทยาศาสตร์พร้อมอุปกรณ์นานาชนิดในเฮลิคอปเตอร์รายงานสถานการณ์ต่างๆ ผ่าน Zoom โปรแกรมพูดคุย/ประชุมออนไลน์ นอกจากนี้ผู้คนสามารถติดตามข่าวสารอย่างเป็นทางการของ บีพีพีทีเคจี (BPPTKG) ได้ทางช่องยูทูปและเผย แพร่ลิงค์ของเว็บสัมมนาเหล่านี้ผ่าน WhatsApp บทสนทนาระหว่างการเฝ้าระวังในตอนกลางคืนตอนนี้เต็มไปด้วยคำศัพท์ทางวิทยาศาสตร์ เช่น การเปลี่ยนแปลงของสัณฐานวิทยา การเปลี่ยนรูปของภูมิทัศน์ การตีความความฝันหรือสภาวะกึ่งๆ กลางๆ ระหว่างสิ่งเหนือธรรมชาติถูกแทนที่ด้วยการพูดคุยและการวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์ถึงความเป็นไปได้ในการพังทลายของภูเขาไฟ แผ่นดินไหวประเภทต่างๆ ความสูงและทิศทางของการระเบิด การพูดคุยเหล่านี้ราวกับว่าภูเขาไฟโปร่งใสและสามารถถอดรหัสต่างๆ ได้ แม้ว่าจะคาดการณ์ไม่ได้ก็ได้ การพูดคุยในลักษณะที่เป็นทางการเช่นนี้ทำให้รู้สึกว่าภูเขาเมราปีดูราวกับว่าอยู่ห่างไปจากชีวิต
ภาพ ‘Titik api diam’ ที่มองเห็นผ่านการถ่ายสอดสดของ BPPTKG จากหลากหลายมุมในเวลากลางคืน ในวันที่ 4 มกราคม 2021, “titik api diam” อันหมายถึงภาพเปลวไฟลาวาปรากฏที่ปากป่องภูเขาเมราปีแสดงให้เห็นการมาถึงของการระเบิดครั้งใหม่ ในขณะที่ลาวาร้อนเริ่มไหลลงมาทางตะวันตกเฉียงใต้ของภูเขาเมราปี เราตระหนักได้ว่าเราคิดถึงความทรงจำในวัยเยาว์ของการชมภาพลาวาที่ไหลออกมาอย่างตื่นตาตื่นใจในเวลากลางคืน ในฐานะที่เป็นสิ่งมีชีวิตรูปแบบของการระเบิดของภูเขาไฟและการไหลของลาวามีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ภาพของลาวาร้อนที่สว่างโชติช่วงในเวลากลางคืนจากการมองเห็นที่ Kaliurang ในปี 2001 ได้หวนคืนกลับมาอีกครั้งหลังจาก 20 ปีผ่านไป มันทำให้เรา -ลูกหลานแห่งภูเขาเมราปี – รู้สึกตื่นเต้นขึ้นมาอีกครั้ง แทนที่เราจะมองภาพเหล่านี้ผ่านเครื่องมือดิจิทัลและการถ่ายทอดสดผ่านโทรศัพท์มือถือ, โทรทัศน์ เรากลับออกไปมองภาพที่เกิดจริงขึ้นด้วยตาของเราและนึกถึงความทรงจำในวัยเด็กไปพร้อมกัน ในอีกครั้งหนึ่งที่เรารวมตัวรอบกองไฟพร้อมกับชาและถ้วยบะหมี่ เล่าเรื่องราวของเหล่าเทพเทวดาและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ต่างๆ ของภูเขา ความรู้สึกใกล้ชิดและการรับรู้ถึงผัสสะต่างๆที่ทำให้เรารู้สึกปลอดภัยได้หวนคืนมาอย่างช้าๆ และในอีกครั้งหนึ่งที่ภูเขาไฟให้ความรู้สึกคุ้นเคยมากกว่าหวาดกลัว
ภาพลาวาที่ส่องสว่างจากจตุรัสเมือง Kaliurang, ภาพถ่ายโดย Bernhard Awuy, 2021 1 เวทย์ มนตร์ คาถา อาจ เป็น ความ รู้สึก แรก เริ่ม ดั้งเดิม ที่สุด ของ มนุษย์ เป็น ประสบการณ์ แห่ง การ ดำรง อยู่ ใน โลก ที่ สร้าง ขึ้น มา จาก ความ รู้ และ ปัญญา อัน หลาก หลาย การ หยั่ง รู้ สัญชาตญาณ อัน มา จาก การ รับ รู้ เป็น รูป แบบ หนึ่ง ของ ประสบการณ์ การ ดำรง อยู่ ด้วย การ คาด คะเน และ ผัสส ะ แม้ว่า ความ รู้สึก นั้น จะ ต่าง ไป จาก ความ รู้สึก ของ เรา เอง David Abram 1 David Abram The Spell of the Sensuous Perception and Language in a More than human World New York Vintage Books a Division of Penguin Random House LLC 1996 9 10 เมื่อ ตอน ที่ ฉัน เป็น เด็ก มี บาง คืน ที่ พิเศษ กว่า คืน อื่นๆ พ่อ กับ แม่ จะ อนุญาต ให้ ฉัน และ พี่ สาว นอน ดึก กว่า ปกติ เพื่อ พา เรา ไป เยี่ยมเยียน ญาติ พี่ น้อง ทาน ข้าว นอก บ้าน และ ระหว่าง ทาง ที่ เรา กลับ บ้าน เรา ก็ได้ มอง เห็น ประกาย พวย พุ่ง ของ ของ ลาวา จาก ระยะ ไกล จุด ที่ เรา จะ มอง เห็น ได้ ชัดเจน และ ชอบ ที่สุด คือ บน ถนน ใกล้ แม่น้ำ ใกล้ กับ ทุ่ง นา และ บน เนิน เขา ราวกับ ว่า เป็นการ เล่น กับ อันตราย จาก ระยะ ที่ ปลอดภัย ใน ช่วง เวลา เป็น เด็ก เรา ไม่ ได้ มี ความ กังวล กับ อันตราย ของ ภูเขาไฟ เลย แม้แต่ น้อย พ่อ ของ เรา ซึ่ง เสีย ชีวิต ไป แล้ว เคย กล่าว ว่า ตราบ ใด ที่ ลาวา ยัง ภูเขาไฟ ก็ ยัง ไม่ ถูก ปิด กั้น ดัง นั้น จึง ยัง ไม่ เป็น อันต ราย ใดๆ มัน อาจ เป็น คำ พูด ราวกับ ไร้ เดียง สา แต่ เรา ก็ เชื่อ สิ่ง ที่ สิ่ง ที่ บอก พ่อ กับ เรา สำหรับ พวก เรา ใน ช่วง เวลา นั้น การ เห็น เถ้า ถ่าน ของ ลาวา ม้วน ตัว อย่าง ช้าๆ ชวน ให้ รู้สึก ตื่น เต้น ราวกับ กำลัง ดู การ แสดง ของ พลุ ไฟ เรา จ้อง มอง ความ งดงาม ของ ภูเขาไฟ เพียง ชั่ว ขณะ หนึ่ง น้อง สาว ของ ฉัน มัก จะ นั่ง บน ไหล่ ของ พ่อ เพื่อ มอง เห็น ได้ ชัด ขึ้น ส่วน ฉัน นั่ง อยู่ บน รถ เข็น เด็ก แม่ ของ เรา มัก จะ บอก กับ พวก เรา เสมอ ว่า อย่า ชี้ นิ้ว ไป ที่ ภูเขาไฟ เพราะ ว่า เป็น สิ่ง ที่ ไม่ สุภาพ เธอ บอก ว่า การ ชี้ นิ้ว ไป ที่ ภูเขาไฟ ไม่ สุภาพ เหมือน กับ การ ที่ เรา ชี้ นิ้ว ไป ที่ คุณ ปู่ ฉัน พบเห็น การ ระเบิด ของ ภูเขาไฟ ครั้ง แรก ตอน ฉัน อายุ 8 ขวบ ใน วัน ธรรมดา วัน หนึ่ง ของ ปี 1994 เรา อยู่ ใน ห้องเรียน ตอน ที่ ครู ใหญ่ เดิน เข้า มา ใน ห้อง แล้ว บอก คุณครู อย่าง สุขุม แต่ หนัก แน่น จริงจัง ว่า คุณ ปู่ กำลัง ไอ ทุก คน ควร รีบ กลับ บ้าน ครู ก็ ไม่ อยาก ให้ โกลาหล เช่น กัน จึง บอก กับ นักเรียน ทุก คน ว่า เด็ก ๆ โรงเรียน เลิก แล้ว ทุก คน ควร กลับ บ้าน อย่าง ระมัดระวัง และ ให้ ตรง กลับ ไป หา พ่อ แม่ อย่าง เร็ว ที่สุด ที่สุด เท่า ที่ จะ ทำได้ ฉัน เดิน กลับ บ้าน พร้อม กับ เพื่อน 4 คน ที่ บ้าน อยู่ ใกล้ กัน ระหว่าง ทาง นั้น ฉัน มี คำถาม สงสัย มากมาย พวก เรา มอง เห็น ทวย เถ้า ถ่าน สี เข้ม พุ่ง ขึ้น มา จาก ภูเขาไฟ บน ถนน เต็ม ไป ด้วย ผู้คน จำนวน มาก เพื่อน บ้าน จับ กลุ่ม กัน ด้วย สีหน้า กังวล ป้า ของ ฉัน จับ มือ น้อง สาว ฉัน ด้วย มือ ข้าง หนึ่ง ส่วน มือ อีก ข้าง ก็ อุ้ม น้อง สาว ที่ เพิ่ง เกิด ฉัน ทน ไม่ ได้ อีก ต่อ ไป จึง ถาม ออก ไป ว่า ใคร คือ คุณ ปู่ ที่ กำลัง ไอ เขม่า ควัน สี เทา เข้ม ที่ ปกคลุม ไป ทั่ว หมู่บ้าน ของ เรา คือ อะไร ทำไม ผู้คน ดู ตระหนก ตกใจ มี อะไร เกิด ขึ้น ป้า ของ ฉัน ซึ่ง เป็น นัก เล่า เรื่อง บอก ให้ เรา นั่ง ลง และ เล่า ด้วย เสียง เบาๆ ว่า ป้า จะ เล่า เรื่อง ความ ลับ ของ ครอบครัว ของ เรา ให้ ฟัง และ เรา จะ ต้อง เก็บ เรื่อง ราว เหล่า นี้ ไว้ ใน ใจ ของ เรา เสมอ ใน ช่วง เวลา เช่น นี้ ใน ภูเขาไฟ มี อาณาจักร ที่ ซึ่ง บรรพบุรุษ ของ เรา ได้ อาศัย อยู่ พวก เรา ใน ฐานะ ที่ เป็น ชาว บ้าน ก็ เป็น เหลน ของ ภูเขาไฟ ดัง นั้น เรา จึง ควร เคารพ ภูเขาไฟ ใน ทาง กลับ กัน ภูเขาไฟ ก็ จะ ปกป้อง เรา ถ้า ปู่ ของ เรา ไอ หมาย ถึง มี การ ก่อสร้าง เกิด ขึ้น ที่ อาณาจักร พวก เรา ก็ ควร จะ หลีก ทาง ให้ ฉัน คิด ว่า ฉัน คง เรียน รู้ นิทาน เตือน ใจลแะ ประเพณี ต่างๆ ได้ ทั้ง วัน แต่ เสียง ของ ป้า ก็ ถูก ขัดจังหวะ ด้วย รถ และ รถ พยาบาล ที่ พา ผู้ บาด เจ็บ มา จาก ทาง ตอน เหนือ ของ หมู่บ้าน ใน ทาง ตรง ข้าม นัก ท่อง เที่ยว หลาย คน ตัดสิน ใจ ที่ เดิน ขึ้น ไป ที่ สูง เพื่อ ที่ มอง เห็น การ หลาก ของ หิน ชิ้น ภูเขาไฟ ได้ ชัด ขึ้น pyroclastic cloud แทนที่ จะ หลีก ทาง ให้ นั่น เป็น ช่วง เวลา เดียวกัน ที่ ลม พัด มา โดน พวก เขา และ พา ธุลี หลาก 2 ภาพ ธุลี หลาก nuée ardente คือ การ ปะทุ ของ ภูเขาไฟ ที่ ทำให้ เกิด เถ้า ผสม ของ กรวด ภูเขาไฟ และ ก๊าซ แรง ดัน สูง ซึ่ง ไหล ลง จาก ภูเขาไฟ ด้วย ความเร็ว สูง และ มี พลัง การ ทำลาย ล้าง สูง ที่มา www.britannica.com science nuee ardente nuée ardente มา ด้วย ชาว บ้าน เรีย ธุลี หลาก นี้ ว่า wedhus gembel หรือ ขน แกะ ที่ เป็น ลอน ใน สัปดาห์ ถัด ไป ทั้ง หมู่บ้าน ถูก อพยพ ไป อยู่ ใน พื้นที่ ปลอดภัย ใน หลาย สัปดาห์ ต่อ จาก นั้น พ่อ ของ เรา กับ พร้อม กับ ผู้ชาย ใน หมู่บ้าน พา กัน ลาด ตะเวน ตรวจ ตรา ใน เวลา กลาง คืน หรือ ผู้ กลุ่ม เฝ้า ระวัง ใน เวลา กลาง คืน ซึ่ง เป็น ระบบ ป้องกัน ของ ชุมชน โดย ใช้ รหัส และ เสียง ของ กล อง สลิท หรือ กลอง กรีด เป็น เสียง เตือน หาก ไม่มี เสียง กล อง สลิท 3 กล อง สลิท หรือ กลอง กรีด คือ เครื่อง เคาะ ที่ ทำ จาก การก รีด ลำต้น ของ ต้นไม้ ผ่าน ช่อง ตาม ยาว และ ตี ด้วย ไม้ ผู้ แปล ดัง ขึ้น ชาว บ้าน ก็ จะ สามารถ นอน หลับ พัก ผ่อน ได้ อย่าง สงบ ใจ ใน บ้าน ของ พวก เขา หลัง จาก ผ่าน ประสบการณ์ การ ปะทุ ของ ภูเขาไฟ เม รา ปี เป็น ครั้ง แรก ฉัน เรียน รู้ ว่า ภูเขาไฟ และ ทุก สิ่ง ทุก อย่าง ที่ อยู่ ล้อม รอบ ตัว เรา ล้วน แต่ เป็น สิ่ง มี ชีวิต ด้วย กัน ทั้ง นั้น หิน ทุก ก้อน ก้อน กรวด ทุก ชิ้น ต้นไม้ สัตว์ ต่างๆ ภูเขา แม่น้ำ สาย ฝน ธรรมชาติ และ สิ่ง มี ชี วิ ตอื่นๆ ล้วน แต่ มี จิต วิญญาณ มี องค์ ความ รู้ และ มี พลัง ผู้คน ที่ อาศัย อยู่ รอบ ภูเขาไฟ เชื่อ ว่า พวก เรา แบ่ง ปัน พื้นที่ อาศัย ไม่ เฉพาะ เพียง กับ สัตว์ และ พืช นานา ชนิด หาก ยัง รวม ไป ถึง เหล่า วิญญาณ ของ บรรพบุรุษ เทพ เทวดา สิ่ง มี ชีวิต เหนือ ธรรมชาติ และ ผู้ คุ้มครอง ธรรมชาติ การ อาศัย อยู่ ร่วม กัน จึง สำคัญ ที่ การ เคารพ และ ปกป้อง สิ่ง ที่ มอง เห็น และ สิ่ง ที่ มอง ไม่ เห็น ด้วย ตา เปล่า เพื่อ รักษา ความ สมดุล และ ต่าง ตอบแทน กัน ภูมิปัญญา ด้าน ระบบ นิเวศ ปรากฏ อยู่ ใน พื้นที่ ศักดิ์สิทธิ์ 4 พื้นที่ ที่ นับ ว่า มี ความ ศักดิ์สิทธิ์ นี้ เชื่อ ว่า ถูก ปกครอง ด้วย อำนาจ ของ ภูเขาไฟ เม รา ปี ซึ่ง รวม เอา พื้นที่ ป่า ใน ฐานะ ที่ เป็น Hutan Bingungan forest of confusion ป่า แห่ง ความ สับสน พื้นที่ อันตราย บน ภูเขาไฟ เช่น Pasar Bubrah the spirit market ตลาด หรือ ที่ พบปะ ของ วิญญาณ และ แหล่ง น้ำ เช่น Umbul Lanang Umbul Wadon และ Umbul Bebeng ยัง คง บริสุทธิ์ และ ได้ รับ การ ปกป้อง ดูแล หลัง จาก วัน นั้น นิทาน ก่อน นอน ของ พวก เรา ก็ เพิ่ม จำนวน และ มี ความ หลาก หลาย ขึ้น ตั้งแต่ นิทาน ของ ฮันส์ คริสเตียน แอ นเด อร์ เซน Hans Christian Andersen อี นิด ไบล ตัน Enid Blyton ไป จนถึง เรื่อง เล่า ปาก เปล่า เกี่ยว กับ ตำนาน ของ อาณาจักร ภูเขาไฟ เม รา ปี และ ตำนาน ของ Bahureksa ผู้ มี อำนาจ สูงสุด แห่ง ภูเขา เม รา ปี พวก เรา ฟัง เรื่อง ราว ที่ พ่อ แม่ เล่า ให้ ฟัง อย่าง ตื่น เต้น ไม่ ว่า จะ เป็น เรื่อง ของ เหล่า สัตว์ ต่างๆ ที่ เป็น ของ Bahureksa ซึ่ง อาศัย อยู่ ใน ภูเขา เม รา ปี ตั้งแต่ ปลา ที่ ส่อง แสง เหล่า กบ ที่ เป็น ดั่ง ทหาร ผู้ พิทักษ์ สัตว์ ถือว่า มี ความ ศักดิ์สิทธิ์ กว่า สัตว์ อื่น เช่น ม้า ป่า ที่ อาศัย ที่ Patuk Alap Alap เสือ ขาว ที่ อาศัย ใน Hutan Blumbang 5 Lucas Sasongko Manusia Jawa dan Gunung Merapi Persepsi dan Kepercayaan Yogyakarta Gajah Mada University Press 1991 64 Hutan คือ ป่า อยู่ ใน บริเวณ ชาย ขอบ ระหว่าง ตำนาน ปรัมปรา และ ความ จริง ใน ความ เป็น จริง เสือ ขาว ไม่ ได้ เป็น สัตว์ พื้น ถิ่น ของ เกาะ ชวา เสือ ขาว แห่ง ภูเขา เม รา ปี เป็น สิ่ง มี ชีวิต ใน ตำนาน ที่ เชื่อ ถือ กัน ว่า เป็น วิญญาณ ที่ ช่วย คุ้มครอง บรรพบุรุษ ของ ชาว บ้าน ที่ อยู่ ภาย ใต้ ภูเขา เม รา ปี คน บาง คน ที่ เคย พบ กับ เสือ ขาว เล่า ว่า เสือ ขาว ปรากฏ ตัว เพื่อ เตือน นัก เดิน ป่า และ มี ข้อ ห้าม มิ ให้ มี การ จับ หรือ ฆ่า เสือ ขาว หาก นัก เดิน ป่า พบ กับ เสือ ขาว ระหว่าง ทาง ที่ กำลัง เดิน อยู่ นัก เดิน ป่า จำเป็น ต้อง เดิน กลับ ไป ยัง ทาง เดิม ที่ เดิน มา เปลี่ยน เส้น ทาง หรือ ควร เดิน ทาง กลับ บ้าน มิ อย่าง นั้น อาจ จะ ประสบ กับ สิ่ง ที่ ไม่ ดี หรือ อาจ พบ กับ อันตราย ได้ ใน ขณะ เดียวกัน สัตว์ อื่นๆ ที่ ไม่ ได้ เป็น สัตว์ ใน ตำนาน ที่ เป็น ของ ผู้ มี อำนาจ ใน ภูเขา เม รา ปี มี บทบาท สำคัญ ใน การ ส่ง สัญญาณ เตือน ใน เบื้อง ต้น เมื่อ ภูเขาไฟ เม รา ปี ปะทุ ขึ้น ก่อน จะ มี การ ระเบิด ของ ภูเขาไฟ สัตว์ ป่า ที่ ซ่อน ตัว อยู่ จะ ปรากฏ ตัว และ เข้า มา ใน หมู่บ้าน ตาม ความ เชื่อ ของ พื้น ถิ่น Bahureksa ส่ง สัตว์ เหล่า นี้ มา ที่ หมู่บ้าน เพื่อ เตือน และ บอก ผู้คน ว่า ถึง เวลา เตรียม ตัว และ อพยพ เพราะ ว่าการ ระเบิด กำลัง จะ เกิด ขึ้น ใน ไม่ ช้า นอกจาก นี้ พฤติ กร รม แปลกๆ ของ สัตว์ ถือ เป็นการ เตือน ว่า จะ มี ภัย พิบัติ เกิด ขึ้น ไม่ เพียง เฉพาะ กับ ภูเขา เม รา ปี หลัง ฐาน จาก เรื่อง เล่า ที่มา จาก ใน หลายๆ พื้นที่ ใน โลก ที่ บอก เล่า ถึง เรื่อง ราว การ อพยพ ของ สัตว์ นานา ชนิด ก่อน ที่ จะ เกิด ภัย ธรรมชาติ ไม่ ว่า จะ เป็น แผ่น ดิน ไหว สึ นา มิ พายุ หรือ การ ระเบิด ของ ภูเขาไฟ แม้ว่า นัก วิทยาศาสตร์ บาง คน อาจ จะ ยัง ไม่ เชื่อ เกี่ยว กับ การ เตือน ภัย นี้ กระนั้น โดย ทั่วไป แล้ว สัตว์ มี สัญชาตญาณ สูง สามารถ รู้สึก ถึง การ เปลี่ยนแปลง ของ สภาพ แวดล้อม รอบ ตัว ได้ แม้ มี การ เปลี่ยนแปลง เพียง เล็ก น้อย เรียก ว่า เป็น ความ สามารถ ที่ จะ รู้สึก ถึง การ ส่ง สัญญาณ ทาง กายภาพ ธรณี ฟิสิกส์ ก่อน มนุษย์ พฤติ กร รม แปลกๆ ของ สัตว์ ใน ฐานะ ที่ เป็น ระบบ การ เตือน ภัย ใน ระยะ แรก เป็น ส่วน หนึ่ง ของ องค์ ความ รู้ พื้น ถิ่น ที่ ส่ง ผ่าน จาก รุ่น สู่ รุ่น เพื่อ ใช้ ใน การ อ่าน สัญญาณ การ ระเบิด ใน เบื้อง ต้น การ ผ่าน วงจร ของ การ ปะทุ ของ ภูเขาไฟ ทำให้ ชาว บ้าน มี ความ ทรง จำ ผ่าน ผัสส ะ ต่าง ทั้ง ความ รู้สึก ถึง ความ ร้อน ที่ เกิด ขึ้น มา จาก การ เพิ่ม สูง ขี้ นข อง อุณหภูมิ อย่าง กระทัน หัน การ ได้ยิน เสียง หิน ที่ กลิ้ง ดัง ก้อง จาก ระยะ ไกล และ ความ รู้สึก เหมือน มี หนาม ทิ่ม แทง ที่ ผิวหนัง เมื่อ เถ้า ถ่าน เริ่ม ตกลง มา จาก การ เกิด ธรณี หลาก ใน ระบบ ความ เชื่อ พื้น ถิ่น ของ ชาว ชวา มี กระบวนการ เรียน รู้ ที่ รู้จัก กัน ว่า niteni niroake nambahi 6 3N Niteni Niroake Nambahi เป็น ความ ระบบ ความ เชื่อ ท้อง ถิ่น ของ ชวา นัก กิจกรรม ชาว อินโดนีเซีย Ki Hadjar Dewantara or Raden Mas Soewardi Soerjaningra ต่าง ใช้ ระบบ การ เรียน รู้ นี้ Sumiyati and Sri Adi Widodo Pengaruh Konsep 3N Niteni Nirokke Nambahi Terhadap Prestasi Belajar Matematika Ditinjau dari Keaktifan Siswa Kelas X SMK PDF Yogyakarta UST 2018 jurnal.ustjogja.ac.id ประการ แรก คำ ว่า niteni หมาย ถึง การ สังเกต หรือ ilmu titen ซึ่ง เป็น ความ เชื่อ ดั้งเดิม ของ ชาว ชวา ที่ อยู่ บน ฐาน คิด แบบ วิทยาศาสตร์ อัน เกี่ยวข้อง กับ ความ รู้สึก ใน เชิง ผัสส ะ ต่อ สัญญาณ เตือน ภัย ทาง ธรรมชาติ ทักษะ ต่างๆ และ การ สังเกต ใน การ อ่าน ปรากฏการณ์ ธรรมชาติ เพื่อ คาด การณ์ ภัย พิบัติ คำ ที่ สอง niroake หมาย ถึง การ จำลอง ขั้น ตอน ต่อ ไป ที่ จำเป็น ต้อง ทำ เพื่อ กระตุ้น ให้ เกิด การ เปลี่ยนแปลง หลัง จาก สังเกตุ การณ์ คำ ที่ สาม nambahi หมาย ถึง การ เพิ่ม คุณค่า ความ พยายาม เพื่อ ให้ แน่ใจ ว่า เวลา และ บริบท ใน การ ตอบ สนอง ต่อ เหตุการณ์ ตาม ธรรมชาติ ตาม ที่ สังเกตุ เข้าใจ และ ควบคุม ผ่าน สอง ขั้น ก่อน หน้า ความ รู้ นี้ ได้ รับ การ ส่ง ต่อ จาก รุ่น สู่ รุ่น ผ่าน คติชาวบ้าน นิทาน ก่อน นอน และ เกร็ด เล็ก เกร็ด น้อยห รือ เรื่อง ราว สั้น ๆ เรื่อง ราว เหล่า นี้ ต่าง เล่า ถึง ความ ศักดิ์สิทธิ์ ของ ป่า และ พื้นที่ ศักดิ์ สิ ทธิ์ อื่นๆ เช่น แม่น้ำ และ หน้าผา ที่ ห้าม มิ ให้ ผู้คน ตัด ต้นไม้ หรือ หญ้า รวม ถึง ห้าม มิ ให้ หยิบ หรือ เคลื่อน ย้าย สิ่ง ใด ก็ ก็ตาม จาก ที่ ของ มัน หรือ ทำให้ ป่า แปด เปื้อน ใน ทาง ใด ทาง หนึ่ง สิ่ง เหล่า นี้ ทำให้ ฉัน ตั้ง คำถาม ว่า ตำนาน ปรัมปรา เรื่อง เล่า และ อำนาจ เหนือ ธรรมชาติ น่า จะ เป็น วิธี การ ที่ ผู้คน ใน อดีต สื่อ ถึง เหตุผล และ ความ รู้ ก่อน ที่ ความ คิด ใน ลักษณะ นี้ จะ ถูก จัด ประเภท ใน ฐานะ ที่ เป็น สากล หรือ วิทยาศาสตร์ 2 ใน ช่วง วัย เด็ก ฉัน เรียน รู้ เรื่อง ราว ของ ภูเขาไฟ เม รา ปี ได้ ผ่าน การ บอก เล่า และ การ เล่า เรื่อง เช่น คุณ ปู่ กำลัง จัด งาน เลี้ยง และ สัญลักษณ์ ต่างๆ นิทาน เตือน ใจ ถูก เล่า ใน ฐานะ ที่ เป็น เรื่อง ราว ส่วน นิทาน สุภาษิต parables มัก เต็ม ด้วย การ เปรียบ เทียบ คุณค่า และ ความ รู้ ที่ บาง ครั้ง มี ลักษณะ นามธรรม ผู้ เป็น นาย แห่ง ภาษา นี้ คือ Mas Penewu Suraksohargo better known as Mbah Maridjan Grandfather Maridjan หรือ คุณ ปู่ Maridjan ผู้ ซึ่ง อยู่ ใน พื้น ที่ กึ่งๆ กลางๆ 7 ผู้ ที่ อยู่ ใน สถาวะ กึ่งๆ กลางๆ นี้ หมาย ถึง มนุษย์ ที่ กลาย เป็น สื่อ กลาง ระหว่าง โลก ของ มนุษย์ และ โลก อื่นๆ เข้า ด้วย กัน Bobbette Adam The Inbetweeners WdW Review April 2016 Accessed January 17 2021 www.fkawdw.nl หรือ ผู้ เฝ้า ประตู แห่ง วิญญาณ เขา ได้ รับ มอบ หมาย ให้ คุ้มครอง ภูเขา เม รา ปี หลัง จาก พ่อ ของ เขา ซึ่ง เป็น ผู้ พิทักษ์ แห่ง ขุนเขา และ ถูก เรียก ขาน ว่า Suraksohargo ได้ เสีย ชีวิต ลง ใน ปี 1982 ใน เวลา ที่ เขา ไม่ ได้ เล่า เรื่อง ตลก ขบขัน เขา มัก จะ พูด เป็น รหัส อัน ซับ ซ้อน ที่ ทั้ง เข้าใจ ง่าย และ ยาก ใน เวลา เดียวกัน สายตา ของ ตัว มี ประกาย ถึง ความ รอบรู้ และ ใบหน้า ที่ เต็ม ไป ด้วย รอย ยิ้ม อัน อบอุ่น เขา เกิด และ ใช้ ชีวิต อยู่ ที่ Kinahrejo หมู่ บ้าน เล็กๆ อยู่ ห่าง จาก ภูเขา เม รา ปี ราว 4.7 กิโลเมตร ฉัน พบ กับ Mbah Maridjan ครั้ง แรก ใน ปี 2004 พร้อม กับ กลุ่ม นัก อนุรักษ์ สิ่ง แวดล้อม ท้อง ถิ่น ระหว่าง ทาง ที่ ยัง หมู่บ้าน Kinahrejo จะ ต้อง ผ่าน ประตู ซึ่ง ปัจจุบัน เป็น ประตู ทาง เข้า ที่ นัก ท่อง เที่ยว ต้อง จ่าย ค่า เข้าไป ยัง พื้นที่ การ เข้า สู่ ประตู นี้ ให้ ความ รู้สึก เหมือน การ เข้า สู่ หมู่บ้าน ศักดิ์สิทธิ์ ที่ อยู่ ต่าง ช่วง เวลา กับ เรา ทันที รถ วิ่ง เข้าไป ถนน มี ขนาด แคบ ลง และ ต้นไม้ สูง ขึ้น ใน เวลา ที่ เรา มอง ไป ยัง เส้น ทาง ข้าง หน้า การ มอง เห็น ที่ จำกัด ลง ทำให้ เรา ทิ้ง ความเร่ง รีบ ของ เมือง ไว้ เบื้อง หลัง ทั้ง ภาพ โฆษณา ปริมาณ มาก มลพิษ ทาง อากาศ และ ร่อง รอ ยอื่นๆ ของ ชีวิต ใน เมือง ประสบการณ์ นี้ ทำให้ รู้สึก ราวกับ ว่า เรา กำลัง ถูก โอบ ล้อม ด้วย พลัง อำนาจ ที่ ทั้ง ให้ ความ รู้สึก ได้ รับ การ ทนุ ถนอม และ ได้ รับ ปกป้อง กระทั่ง ไป จน สุด ถนน นั้น เอง คือ ที่ พำนัก ของ Mbah Maridjan Mbah Maridjan มี ชีวิต อย่าง ถ่อม ตน ราย ล้อม ไป ด้วย ชาว บ้าน ใน ความ ดูแล ของ เขา เขา ไม่ ได้ ปกป้อง ดูแล เฉพาะ ภูเขา เม รา ปี หาก ยัง รวม ไป ถึง ธรรมชาติ จะ ไม่มี การ ขาย อะไร ก็ตาม ใน Kinahrejo ทั้ง เพื่อ การ ท่อง เที่ยว และ เพื่อ การ ขาย ทรัพยากรธรรมชาติ สำหรับ อุต หกร รม ที่ ใช้ ทรัพยากร ธรรม เป็น วัตถุดิบ ฉัน จำ คำ บอก เล่า เก่า แก่ ของ ชวา ได้ ดี ว่า Adoh ratu cedhak watu หรือ ไกล จาก กษัตริย์ ใกล้ ก้อน หิน ทำให้ เรา มอง เห็น ภาพ ระยะ ห่าง ใน เชิง ภูมิศาสตร์ ระหว่าง ศูนย์กลาง การ ปกครอง อาณาจักร กับ ภูเขา ที่ ซึ่ง ผู้คน เรียน รู้ จาก ชีวิต และ ธรรมชาติ ด้วย การ ทำความ เข้าใจ ความ สัมพันธ์ แบบ พึ่งพา กัน ระหว่าง มนุษย์ และ สิ่ง มี ชี วิ ตอื่นๆ มาก ไป กว่า การ ให้ ความ สำคัญ กับ สถิติ นโยบาย ของ รัฐ และ เทคโนโลยี ที่ ใช้ ใน การ สื่อ ความ จริง Mbah Maridjan เชื่อ ว่า มนุษย์ มี อิสระ ภาพ ใน การ แสดง ความ คิด เห็น ที่ แตก ต่าง กัน ตาม สิ่ง ที่ พวก เขา เรียน รู้ มา เขา เชื่อ ว่า ไม่มี ความ รู้ ใด ที่ เหนือ ว่า ความ รู้ อื่น ใด ใน ทาง กลับ กัน ความ รู้ ต่าง มี คุณค่า ต่อ กัน และ กัน หนึ่ง ใน คำ พูด ของ เขา ที่ มีชื่อ เสียง มาก คือ ฉัน เป็น คน เขลา คน หนึ่ง ดัง นั้น เขา จึง มี ความ สุข กับ สิ่ง ที่ เขา มี คน ฉลาด คง ต้องการ สิ่ง ต่างๆ มากกว่า นี้ และ ใน ฐานะ ชาว บ้าน ที่ ไม่รู้ หนังสือ ฉัน พยายาม ขัด เก ลา ผัสส ะ ความ เข้าใจ เกี่ยว กับ สิ่ง ต่างๆ และ เรียน รู้ การ มี ชีวิต ฉัน พยายาม ที่ จะ ไม่มี ชีวิต เพียง เพราะ หายใจ อยู่ แต่ ใช้ ชีวิต อย่าง มี ความ หมาย 8 M.Baharuddin Manusia Sejati dalam Falsafah Mbah Maridjan dan Abdul Karim al Jilli Journal Analisis Vol.XIII No 1 June 2013 p 228 ภาย ใต้ สถานะ นี้ เขา ไม่ ปฏิเสธ ต่อ ความ เชื่อ ของ เขา ที่ ว่า ธรรมชาติ จะ เป็น ผู้ ให้ และ คุ้มครอง เรา ให้ ปลอดภัย ตราบ ใด ที่ เรา ปกป้อง ธรรมชาติ ด้วย กล่าว ได้ ว่า Mbah Maridjan เป็น นัก อนุรักษ์ ธรรมชาติ ที่ ปกป้อง หมู่บ้าน จาก อุตสาหกรรม บ่อ ทราย ใน ปัจจุบัน โดย เฉพาะ อย่าง ยิ่ง จาก การ ใช้ เครื่องจักร ขนาด ใหญ่ และ โครงการ พัฒนา ของ รัฐ ที่ เข้า มา ทำลาย สภาพ แวดล้อม ของ ท้อง ถิ่น ด้วย ความ เชื่อ เช่น นี้ จึง ทำให้ เขา มี ความ ขัด แย้ง กับ รัฐบาล อินโดนีเซีย ใน หลาย ครั้ง ข้อ ตกลง ที่ โด่ง ดัง ที่สุด มา จาก กรณี ระหว่าง เขา กับ สุลต่าน แห่ง ยอร์ค ยา การ์ ต้า ใน ปี 2006 เนื่องจาก เขา ไม่ ปฏิบัติ ตาม คำ สั่ง ของ รัฐบาล ที่ สั่ง ให้ มี การ อพยพ ออก จาก พื้นที่ ใน ช่วง เวลา ที่ ภูเขาไฟ เม รา ปี กำลัง ประ ทุ เนื่องจาก เขา เชื่อ ว่า เป็น หน้าที่ ของ เขา ที่ เขา ต้อง ดูแล ความ ปลอดภัย ของ ภูเขา และ จาก สัญชาตญาณ ของ เขา ที่ บอก ว่า ยัง ไม่ ถึง เวลา ที่ ต้อง อพยพ หลัง เหตุการณ์ นี้ ทำให้ เขา กลาย เป็น บุคคล ที่ มีชื่อ เสียง มาก สุลต่าน แห่ง ยอร์ค ยา การ์ ต้า ไม่ พอใจ ที่ เขา ไม่ ทำ ตาม คำ สั่ง จน ต้อง ไป ที่ หมู่บ้าน เพื่อ พูด คุย กับ เขา เขา กล่าว ว่า เขา เชื่อ ฟัง คำ สั่ง ของ สุลต่าน ใน ฐานะ กษัตริย์ เท่านั้น ควร จะ กล่าว ด้วย ว่า ยอร์ค ยา การ์ ต้า เป็น ภูมิภาค พิเศษ ที่ ยอมรับ ความ เป็น สุลต่าน ทั้ง ใน ฐานะ ของ กษัตริย์ และ ผู้ ว่า ราชการ จังหวัด ใน ครั้ง นั้น Mbah Maridjan ถือว่า คำ สั่ง ที่ ออก มา นั้น มา จาก สุลต่าน ใน ฐานะ ที่ เป็น ผู้ ว่า ราชการ จังหวัด ไม่ใช่ คำ สั่ง ของ กษัตริย์ 9 ใน ฐานะ ที่ เป็น ผู้ ว่า ราชการ จังหวัด สุลต่าน จำเป็น ต้อง ปฏิบัติ ตาม แผนการ อพยพ เมื่อ มี ภัย พิบัติ ตา มน โน บาย ของ รัฐ ยา ล อินโดนีเซีย อย่าง เข้ม งวด เมื่อ มี สัญญาณ เตือน ถึง การ ปะทุ ของ ภูเขาไฟ ศูนย์วิจัย และ พัฒนา เทคโนโลยี ภัย พิบัติ ทาง ธรณีวิทยา ยอ รก์ ยา การ์ ตา หรือ บี พี พี ที เค จี BPPTKG จะ ประกาศ ให้ ปฏิบัติ ตา มน โบ ยาย ที่ วาง ไว้ อย่างไร ก็ตาม บทบาท ของ สุลต่าน ใน ฐานะ กษัตริย์ และ ผู้นำ ทาง จิต วิญญาณ ของ เมือง ยอรค์ ยา การ์ ต้า เขา มี ทาง เลือก ที่ จะ ขอ ความ เห็น จาก อำนาจ เหนือ ธรรมชาติ และ อ่าน สัญญะ ของ ธรรมชาติ หาก เขา เชื่อ ว่า สถานการณ์ ที่ เกิด ขึ้น อาจ จะ มี ทิศทาง ที่ ตรง ข้าม กัน หาก เกิด กรณี ดัง กล่าว ใน ฐานะ กษัตริย์ เชา ควร ให้ คำ แนะนำ ที่ ต่าง ออก ไป ใน กรณี คือ การ ไม่ นำพา ผู้คน ไป สู่ อันตราย กษัติ ริย์ ตัดสิน ใจ ที่ ดำเนิน การ ตาม คำ แนะนำ ที่มา จาก รัฐ อินโดนีเซีย และ ให้ คำ สั่ง ใน ฐานะ ที่ เป็น ผู้ ว่า ราช การ จัง หวััด ยอร์ก ยา การ์ ต้า ด้วย สถานะ ของ การ เป็น ผู้ ว่า ราชการ จังหวัด จึง มัก ฟัง ข้อมูล หลัก ฐาน จาก วิทยาศาสตร์ ใน ขณะ ที่ หาก เป็น กษัตริย์ น่า จะ มอง เห็น สัญญะ จาก ธรรมชาติ ใน ท้าย ที่สุด นิมิต ของ Mbah Maridjan ก็ เป็น จริง หลัง การ ระเบิด เกิด ขึ้น ไม่ ได้ มี ระดับ ที่ รุนแรง และ ก่อ ให้ เกิด ความ เสีย ไม่ มาก นัก ใน ขณะ ที่ ทุก คน พุ่ง ความ สนใจ ไป ที่ ภูเขาไฟ และ ทาง ตอน เหนือ ของ ยอร์ค ยา การ์ ต้า ทาง ตอน ใต้ ของ ยอร์ค ยา การ์ ต้า กลับ มี แผ่น ดิน ไหว ขนาด 5.9 ริก เตอร์ ทำลาย ผู้คน กว่า 3,000 คนใน ช่วง เวลา เพียง 57 วินาที ผู้คน ที่ อยู่ ภาย ใต้ ภูเขา เม รา ปี รอด ชีวิต Mbah Maridjan ได้ รับ การ ยกย่อง ใน ฐานะ ที่ เป็น วีระ บุ รุ และ ใน ฐานะ ผู้ ต่อ ต้าน ที่ กล้า ยืน กราน ต่อ รัฐบาล ข่าว ลือ เกี่ยว กับ พลัง อำนาจ ของ เขา แพร่ กระจาย ออก ไป จำนวน มาก ทั้ง เรื่อง ราว ที่ เขา สามารถ เดิน เท้า เปล่า ขณะ ที่ ลาวา กำลัง ไหล ได้ การ ที่ เขา สามารถ ตัว คน ที่ หลง ทางใน ภูเขา เม รา ปี ได้ เสมอ การ ที่ เขา สามารถ เดิน ทาง จาก บ้าน เขา ของ กับ พระราชวัง ของ สุลต่าน ได้ อย่าง รวดเร็ว ทั้ง ที่ มี ระยะ ทาง ห่าง กัน ถึง 30 กิโลเมตร รวม ไป ถึง การ ที่ เขา สา มา รถ อ่าน สัญญะ จาก ธรรมชาติ ได้ อย่าง แม่นยำ กว่า ใคร บรรดา นัก ปีน เขา ชาว บ้าน และ ผู้คน ที่ รู้จัก เขา ดี ตื่น เต้น ที่ ได้ แบ่ง ปัน เรื่อง เล่า เกี่ยว กับ พลัง อำนาจ ของ เขา อย่างไร ก็ตาม สื่อมวลชน ที่ เข้า มา ทำ ข่าว กลับ ลด ทอน เรื่อง ราว ของ เขา ให้ เป็น เพียง แค่ เรื่อง ของ คน ที่ ต่อ ต้าน อำนาจ รัฐ อัน เป็ การ มอง ข้าม ความ รู้ อัน หยั่ง ราก ลึก ที่ สั่งสม มา นาน หลาย ปี ของ เขา การ มีชื่อ เสียง ราว กับ ไฟ ส ปอต์ไลท์ ที่ ส่อง มา ที่ ตัว เขา เป็น สิ่ง ที่ ตรง ข้าม กับ ความ ต้องการ ของ เขา หลัง จาก นั้น ไม่ นาน ชาว บ้าน รวม ตัว กัน ที่ หน้า ประตู ทาง เข้า หมู่บ้าน เพื่อ ป้องกัน ไม่ ให้ สื่อ แฟน คลับ นัก แสวงหา โอกาส หรือ คน แปลก หน้า สามารถ เข้า ถึง เขา ได้ เขา เอง ก็ พยายาม ซ่อน ตัว จาก สื่อ ชื่อ เสียง เป็น อันตราย และ กัด กิน ตัว เขา เอง จาก ข้าง ใน ภาพ รอย ยิ้ม อัน อบอุ่น และ สายตา ที่ ส่อง ประกาย หมอง หม่น ลง ไม่ นาน หลัง จาก นั้น ภูเขา เม รา ปี ระเบิด ครั้ง ใหญ่ ใน ปี 2010 และ พราก ชีวิต ของ เขา ไป พลัง อำนาจ ของ เขา ก็ ค่อยๆ เลือน หาย ไป การ จาก ไป ของ เขา ได้ เป็น จุด สิ้น สุด ของ ยุค สมัย หลัง จาก ที่ เขา จาก การ จาก อำนาจ อัน ศักดิ์สิทธิ์ ที่ เคย อยู่ ล้อม รอบ หมู่บ้าน ที่ ไม่ ขาย อะไร แปร เปลี่ยน การ ขาย ทุก สิ่ง ทุก สิ่ง อย่าง ที่ สามารถ ขาย ได้ Elizabeth Inandiak นัก เขียน และ เพื่อน ที่ ดี ของ Mbah Maridjan กล่าว ถึง สถานการณ์ ที่ เกิด ขึ้น ใน หนังสือ ของ เธอ ที่ ชื่อ ว่า Babad Ngalor Ngidul 10 ชื่อ หนังสือ Babad Ngalor Ngidul สามารถ แปล ได้ ว่า เป็น จดหมายเหตุ จาก ทิศ เหนือ สู่ ทิศ ใต้ Ngalor ngidul เป็น คำ ภาษา ชวา ที่ มัก ใช้ การ ความ หมาย ถึง คำ พูด ที่ ไม่ ประ ติด ประ ต่อ ติดขัด และ สัญญะ ถึง ความ ไม่ ปกติ อย่างไร ก็ตาม ใน หนังสือ นี้ ผู้ เขียน ใช้ คำ ว่า ngalor ngidul ใน ความ หมาย ถึง การ สนทนา อัน ลึก ซึ้ง ยาวนาน ระหว่าง ผู้ ที่ อยู่ ทาง เหนือ กับ ผู้ ที่ อยู่ ทาง ใต้ ใน บริบท ของ การ ที่ ชาว ยอร์ก ยา การ์ ต้า อาศัย อยู่ ภาย ใต้ ทะเล ใต้ และ ภูเขาไฟ เม รา ปี มา หลาย ชั่ว อายุ คน Ngalor ngidul จึง สื่อ ถึง ความ สัมพันธ์ ต่าง ตอบแทน และ พึ่งพา กัน ระหว่าง เมฆ หมอก ร้อน แห่ง ทาง เหนือ และ คลื่น ลม ของ ทะเล จาก ทาง ใต้ ไว้ ว่า หลัง จาก ที่ เถ้า ถ่าน บริสุทธิ์ พื้น แผ่น ดิน ของ Kinahrejo เต็ม ไป ด้วย ขยะ พลาสติก ทำให้ ต้นไม้ ขาด อากาศ หายใจ เรียก ได้ ว่า เป็น หายนะ จาก หมู่บ้าน ศักดิ สิทธิ์ ที่ อยู่ ภาย ใต้ ภู เขา เมร ปีกลาย มา เป็น ตลาด ขนาด ใหญ่ ขณะ เดียวกัน ภูเขาไฟ ก็ กลาย มา เป็น สินค้า หลัก 11 Elizabeth D Inandiak Babad Ngalor Ngidul Yogyakarta KPG 2016 free translation 3 การ นิยาม ว่า ภาษา คือ อะไร มัก กล่าว ว่า ภาษา คือ สิ่ง ที่ เลียน แบบ ความ อยาก รู้ สื่อ เดียว ที่ เรา สามารถ ใช้ นิยาม ภาษา ได้ ก็ คือ ภาษา ใน ตัว มัน เอง อาจ จะ ดี ที่สุด ที่ เรา จะ ไม่ กำหนด กฎ เกณฑ์ ของ ภาษา และ ความ รู้ ก็ จะ ถูก เปิด กว้าง ออก ไป อย่าง ลึกลับ 12 David Abram The Spell of the Sensuous Perception and Language in a More than human World New York Vintage Books a Division of Penguin Random House LLC 1996 73 ใน ขณะ ที่ ฉัน กำลัง เขียน เรื่อง ราว เหล่า นี้ ใน ปี 2021 ภูเขา กำลัง ส่ง เสียง ร้อง กึกก้อง การ ปะทุ ของ ภูเขาไฟ เม รา ปี ทำให้ ทำ วิจัย และ การ เดิน ทาง ของ เรา ต้อง สิ้นุ สุด ลง สถานะ ของ ภูเขาไฟ ได้ ยก ระดับ ความ รุนแรง อยู่ ใน ระดับ 3 จาก 5 ซึ่ง เป็น ความ รุนแรง สูงสุด ใน วัน ที่ 5 พฤศจิกายน 2020 หลัง จาก นั้น วัน ที่ 23 พฤศจิกายน ก็ มี ข่าว ว่า ครอบครัว เสือ ดาว ชวา เข้า มา ป่วน เปี้ย นบน ถนน ใกล้ กับ หมู่บ้าน 13 Arief Teuku Muhammad Valdy Jejak Satwa Diduga Macan Tutul Ditemukan Di Jalur Evakuasi Gunung Merapi KOMPAS.com November 23 2020 Accessed December 14 2020 regional.kompas.com สิ่ง นี้ เป็น สิ่ง ที่ ผู้คน เชื่อ กัน ว่า เป็นการ บ่ง บอก ได้ ว่า ภูเขาไฟ ใกล้ จะ ปะทุ ขึ้น มา แล้ว ศูนย์วิจัย และ พัฒนา เทคโนโลยี ภัย พิบัติ ทาง ธรณีวิทยา ยอ รก์ ยา การ์ ตา หรือ บี พี พี ที เค จี BPPTKG ประกาศ ให้ ผู้คน อยู่ ใน ความ สงบ ทั้ง ยัง เน้น ว่าการ ปรากฏ ตัว ของ สัตว์ ป่า ใน หมู่บ้าน ไม่ ได้ บ่ง บอก ถึง อันต ราย ใดๆ ทั้ง ยัง ประกาศ ว่า รอย เท้า ของ เสือ ดาว ชวา ที่ พบ ใน หมู่บ้าน อาจ เป็น แค่ รอย เท้า ของ สุนัข เท่านั้น 14 Aprian Dony Penjelasan TNGM Soal Jejak Diduga Macan Tutul Di Jalur Evakuasi Gunung Merapi Halaman All KOMPAS.com November 24 2020 Accessed December 14 2020 regional.kompas.com ไม่ ได้ สื่อ ถึง การ เตือน ภัย ใดๆ ใน ทาง กลับ กัน ผู้คน ใน หมู่บ้าน ตรี ยม หัว รถ ไป ทาง ใต้ หนังสือพิมพ์ เก่า ถูก ขยำ เพื่อ นำ มา ใช้ ใน การ กัน ลม เข้า บ้าน เพื่อ ลด ทอน ความ รุนแรง หากว่า มี เถ้า ธุลี ของ ภูเขาไฟ แพร่ กระจาย ใน วง กว้าง ช่วง เวลา กลาง คือ เหล่า ผู้ชาย ใน หมู่บ้าน มา รวม ตัว รอบ กอง ไฟ เพื่อ เฝ้า ระวัง การ เฝ้า ระวัง ภูเขาไฟ ใน ลักษณะ นี้ สะท้อน ให้ เห็น ว่า ข้อมูล ทาง วิทยาศาสตร์ น่า จะ มี ความ ผิด พลาด บาง อย่าง หลัง จาก หลาย ปี ผ่าน ไป ผู้คน ใน หมู่บ้าน ยัง ทำ ตาม สิ่ง ที่ ควร ทำ เมื่อ มี การ ปะทุ ของ ภูเขาไฟ ต่าง กัน ตรง นี้ เสียง และ การ ดู วิดีโอ ถ่ายทอด สด ไม่มี เสียง วิทยุ สื่อสาร แบบ มือ ถือ และ การ เฝ้า กะ ที่ สถานี วิทยุ แบบ เดียว กับ ที่ เคย ทำ ก่อน ปี 2010 ตอน นี้ ผู้ ติดตาม ดู ภูเขาไฟ ผ่าน การ ถ่ายทอด สด ทั้ง อย่าง เป็น ทางการ และ ไม่ เป้ นทา งการ จาก ยู ทูป และ ช่อง ทาง สื่อ สา รอื่นๆ ใน หลาก หลาย มุม 15 ช่อง ถ่ายทอด สด อย่าง ไม่ เป็น ทางการ ที่ ชื่อ เสียง ที่สุด ใน ยู ทูป คือ VolcanoYT ซึ่ง เป็น ที่ นิยม มากกว่า ช่อง การ ของ BPPTKG แม้ว่า ช่อง ต่างๆ จะ อ้างอิง จาก กล้อง และ เครื่อง มือ ตรวจ จับ วัด และ บันทึก วัด แรง สั่น สะเทือน แผ่น ดิน ไหว ของ BPPTKG ก็ตาม สำหรับ ช่อง ทางการ สำหรับ การ ตรวจ สอบ ภูเขาไฟ เม รา ปี นี้ เข้า ถึง ได้ ทาง merapi.bgl.esdm.go.id ทั้ง ยัง สามารถ เข้า ถึง ได้ จาก ทั่ว โลก ผู้คน นับ หมื่น คน ที่ เฝ้า ดู การ ถ่ายทอด สด นี้ ตลอด เวลา ทั้ง กลาง วัน และ กลาง คืน ช่อง แช ท สำหรับ พูด คุย ที่ อยู่ ข้าง กัน ก็ มัก จะ ยุ่ง อยู่ เสมอ ทั้ง แสดง ความ เห็น เกี่ยว กับ การ เคลื่อนไหว ของ ภูเขาไฟ ขณะ เดียวกัน ก็ วิเคราะห์ สถานการณ์ ต่าง ไปๆ ด้วย ราวกับ คอลัมน์ ซุบซิบ ข่าว ดารา ดัง การ ถ่ายทอด สด ของ ภูเขาไฟ เม รา ปี จาก ห้อง นั่ง เล่น หนึ่ง ภาพถ่าย โดย Granita Elsara ฉัน สงสัย ว่า คุณ ปู่ ภูเขาไฟ ของ เรา จะ คิด อย่างไร กับ สิ่ง ที่ เกิด ขึ้น นี้ เมื่อ กาล หนึ่ง นาน มา แล้ว ที่ นี้ การ จ้อง มอง หรือ ชี้ นิ้ว ไป ที่ ภูเขาไฟ ถือว่า เป็น สิ่ง ที่ ไม่ ควร ทำ ใน ช่วง เวลา ที่ พื้นที่ ศักดิ์สิทธิ์ ยัง คง เป็น พื้นที่ ลี้ลับ ปัจจุบัน แม้ กระทั่ง ตลาด หรือ แหล่ง พบปะ ซึ่ง เป็น พื้นที่ รวม ตัว กัน ของ ภูติ ผี ต่างๆ ก็ได้ รับ การ ถ่ายทอด สด 24 ชั่วโมง ต่อ วัน 7 วัน ต่อ สัปดาห์ นัก วิทยาศาสตร์ พร้อม อุปกรณ์ นานา ชนิด ใน เฮลิคอปเตอร์ รายงาน สถานการณ์ ต่างๆ ผ่าน Zoom โปรแกรม พูด คุย ประชุม ออนไลน์ นอกจาก นี้ ผู้คน สามารถ ติดตาม ข่าวสาร อย่าง เป็น ทางการ ของ บี พี พี ที เค จี BPPTKG ได้ ทาง ช่อง ยู ทูป และ เผย แพร่ ลิงค์ ของ เว็บ สัมมนา เหล่า นี้ ผ่าน WhatsApp บท สนทนา ระหว่าง การ เฝ้า ระวัง ใน ตอน กลาง คืน ตอน นี้ เต็ม ไป ด้วย คำ ศัพท์ ทาง วิทยาศาสตร์ เช่น การ เปลี่ยนแปลง ของ สัณฐาน วิทยา การ เปลี่ยน รูป ของ ภูมิ ทัศน์ การ ตีความ ความ ฝัน หรือ สภา วะ กึ่งๆ กลางๆ ระหว่าง สิ่ง เหนือ ธรรมชาติ ถูก แทนที่ ด้วย การ พูด คุย และ การ วิเคราะห์ ทาง วิทยาศาสตร์ ถึง ความ เป็น ไป ได้ ใน การ พัง ทลาย ของ ภูเขาไฟ แผ่น ดิน ไหว ประเภท ต่างๆ ความ สูง และ ทิศทาง ของ การ ระเบิด การ พูด คุย เหล่า นี้ ราวกับ ว่า ภูเขาไฟ โปร่งใส และ สามารถ ถอดรหัส ต่างๆ ได้ แม้ว่า จะ คาด การณ์ ไม่ ได้ ก็ได้ การ พูด คุย ใน ลักษณะ ที่ เป็น ทางการ เช่น นี้ ทำให้ รู้สึก ว่า ภูเขา เม รา ปี ดู ราวกับ ว่า อยู่ ห่าง ไป จาก ชีวิต ภาพ Titik api diam ที่ มอง เห็น ผ่าน การ ถ่าย สอด สด ของ BPPTKG จาก หลาก หลาย มุม ใน เวลา กลาง คืน ใน วัน ที่ 4 มกราคม 2021 titik api diam 16 คำ ว่า Titik api diam ไม่มี คำ แปล ใน ภาษา อังกฤษ อย่าง ตรง ไป ตรง มา มี ความ หมาย ถึง เปลว ไฟ ที่ มี สี แดง สว่าง ที่ ออก มา จาก ปาก ป่อง ภูเขาไฟ ปรากฏการณ์ ดัง กล่าว เิด ขึ้น จาก ภูเขาไฟ ที่ มี ปาก ป่อง เมื่อ การ ระเบิด จะ ทำให้ ลาวา ไหล ออก มา จาก โดม นี้ ใน กรณี ของ เม รา ปี เรา มัก จะ เป็น ปรากฏการณ์ นี้ ได้ จาก ระยะ ไกล อัน หมาย ถึง ภาพ เปลว ไฟ ลาวา ปรากฏ ที่ ปาก ป่อง ภูเขา เม รา ปี แสดง ให้ เห็น การ มา ถึง ของ การ ระเบิด ครั้ง ใหม่ ใน ขณะ ที่ ลาวา ร้อน เริ่ม ไหล ลง มา ทาง ตะวัน ตก เฉียง ใต้ ของ ภูเขา เม รา ปี เรา ตระหนัก ได้ ว่า เรา คิดถึง ความ ทรง จำ ใน วัย เยาว์ ของ การ ชม ภาพ ลาวา ที่ ไหล ออก มา อย่าง ตื่น ตา ตื่น ใจ ใน เวลา กลาง คืน ใน ฐานะ ที่ เป็น สิ่ง มี ชีวิต รูป แบบ ของ การ ระเบิด ของ ภูเขาไฟ และ การ ไหล ของ ลาวา มี การ เปลี่ยนแปลง ตลอด เวลา ภาพ ของ ลาวา ร้อน ที่ สว่าง โชติ ช่วง ใน เวลา กลาง คืน จาก การ มอง เห็น ที่ Kaliurang ในปี 2001 ได้ หวน คืน กลับ มา อีก ครั้ง หลัง จาก 20 ปี ผ่าน ไป มัน ทำให้ เรา ลูก หลาน แห่ง ภูเขา เม รา ปี รู้สึก ตื่น เต้น ขึ้น มา อีก ครั้ง แทนที่ เรา จะ มอง ภาพ เหล่า นี้ ผ่าน เครื่อง มือ ดิจิทัล และ การ ถ่ายทอด สด ผ่าน โทรศัพท์ มือ ถือ โทรทัศน์ เรา กลับ ออก ไป มอง ภาพ ที่ เกิด จริง ขึ้น ด้วย ตา ของ เรา และ นึกถึง ความ ทรง จำ ใน วัย เด็ก ไป พร้อม กัน ใน อีก ครั้ง หนึ่ง ที่ เรา รวม ตัว รอบ กอง ไฟ พร้อม กับ ชา และ ถ้วย บะหมี่ เล่า เรื่อง ราว ของ เหล่า เทพ เทวดา และ สิ่ง ศักดิ์สิทธิ์ ต่างๆ ของ ภูเขา ความ รู้สึก ใกล้ ชิด และ การ รับ รู้ ถึง ผัสส ะ ต่างๆ ที่ ทำให้ เรา รู้สึก ปลอดภัย ได้ หวน คืน มา อย่าง ช้าๆ และ ใน อีก ครั้ง หนึ่ง ที่ ภูเขาไฟ ให้ ความ รู้สึก คุ้น เคย มากกว่า หวาด กลัว ภาพ ลาวา ที่ ส่อง สว่าง จาก จตุ รัส เมือง Kaliurang ภาพถ่าย โดย Bernhard Awuy 2021 
